Xoài Cao Lãnh Đồng Tháp - Tinh hoa vùng chuyên canh phù sa bên dòng sông Tiền
NSSC Đồng ThápĐăng: Cập nhật lần cuối: 13 phút đọc

Dọc theo những dải cù lao xanh mướt và bờ bãi bồi phù sa trù phú bên dòng sông Tiền, xoài Cao Lãnh Đồng Tháp từ lâu đã vươn lên thành biểu tượng nông sản tiêu biểu của vùng đất Sen hồng. Sự hòa quyện giữa nguồn gen giống cây trăm tuổi tại làng quê Mỹ Xương và tư duy canh tác sinh thái tiên tiến của người dân địa phương đã đưa thức quả ngọt lành này chinh phục những thị trường khó tính bậc nhất thế giới.
Lịch sử vùng chuyên canh và thổ nhưỡng xoài Cao Lãnh Đồng Tháp
Hành trình hình thành vùng chuyên canh xoài Cao Lãnh Đồng Tháp rộng hàng nghìn héc-ta ngày nay bắt nguồn từ truyền thống lập vườn lâu đời của cư dân vùng cù lao và ven sông Tiền. Trải qua hơn một thế kỷ thuần dưỡng trên nền đất bãi bồi màu mỡ, cây xoài đã trở thành mạch nguồn sinh kế và niềm tự hào văn hóa của người dân đất Cao Lãnh.
Dấu ấn cây xoài tổ trăm năm tại Mỹ Xương
Ngược dòng lịch sử khẩn hoang lập ấp trên vùng đất từng gắn liền với công lao khai mở chợ Vườn Quýt của danh nhân Đỗ Công Tường và di tích đền thờ Ông Bà Đỗ Công Tường Cao Lãnh, nghề trồng xoài tại Cao Lãnh gắn liền với câu chuyện về cây xoài tổ giống cát Chu tại ấp Mỹ Thạnh, xã Mỹ Xương, huyện Cao Lãnh. Cây xoài cổ thụ có tuổi đời hơn một thế kỷ với chu vi gốc lớn và tán lá vươn rộng hàng trăm mét vuông này chính là cội nguồn cung cấp mắt ghép và nhánh chiết cho hàng vạn gốc xoài cát Chu khắp vùng châu thổ.
Nhằm tôn vinh giá trị lịch sử nông nghiệp và bảo tồn nguồn gen bản địa quý hiếm, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam đã chính thức công nhận cây xoài tổ tại xã Mỹ Xương là Cây Di sản Việt Nam. Từ gốc xoài trăm năm tuổi ấy, các thế hệ nhà vườn tại Mỹ Xương, Tịnh Thới, Tân Thuận Tây và Tân Thuận Đông đã không ngừng mở rộng diện tích, biến vùng đất từng ghi dấu sự kiện Tập kết ra Bắc năm 1954 tại bến Bắc Cao Lãnh Đồng Tháp thành thủ phủ xoài trù phú bậc nhất miền Tây.
Hệ sinh thái đất bãi bồi cù lao sông Tiền
Nền tảng tự nhiên nuôi dưỡng phẩm chất đặc biệt của xoài Cao Lãnh Đồng Tháp nằm ở hệ sinh thái đất bãi bồi ven sông và các dải cù lao giữa dòng sông Tiền. Khác với vùng đất trũng ngập phèn sâu trong nội đồng gần khu vực Vườn quốc gia Gáo Giồng Cao Lãnh hay căn cứ Khu di tích Xẻo Quýt Cao Lãnh, dải đất ven sông Tiền thuộc thành phố Cao Lãnh và huyện Cao Lãnh được cấu tạo từ lớp phù sa ngọt pha cát mịn có độ pH trung tính từ 5,5 đến 6,5.
Mỗi mùa nước nổi tràn về, dòng sông Tiền lại mang theo lượng phù sa giàu đạm, lân, kali và các khoáng chất vi lượng bồi đắp lên mặt liếp vườn, kết hợp cùng hệ thống kênh rạch tự nhiên dẫn nước ngọt tưới tiêu quanh năm. Cùng với số giờ nắng cao trung bình trên 2.500 giờ mỗi năm của vùng đồng bằng, cây xoài tại Cao Lãnh thực hiện quá trình quang hợp mạnh mẽ, tích lũy hàm lượng đường tổng số, vitamin và các hợp chất thơm tự nhiên đạt mức tối ưu.

Đặc trưng hai giống chủ lực của xoài Cao Lãnh Đồng Tháp
Bản sắc độc đáo làm nên thương hiệu xoài Cao Lãnh Đồng Tháp nằm ở sự song hành hoàn hảo của hai giống xoài danh tiếng nhất miền Nam là xoài cát Chu Cao Lãnh và xoài cát Hòa Lộc Cao Lãnh. Mỗi giống xoài sở hữu những nét quyến rũ riêng biệt về sắc vỏ, cấu trúc thịt quả và cung bậc hương vị, đáp ứng trọn vẹn nhu cầu thưởng thức đa dạng.
Phẩm chất xoài cát Chu ửng hồng thơm nồng
Giống cây chiếm diện tích canh tác lớn nhất và mang tính biểu tượng bản địa sâu sắc nhất của vùng đất này chính là xoài cát Chu Cao Lãnh. Trái có hình dáng hơi bầu tròn ở phần vai, thon gọn dần về phía đuôi với đầu mũi hơi cong và trọng lượng trung bình từ 300 đến 450 gram mỗi quả. Điểm nhận diện thị giác vô cùng cuốn hút của xoài cát Chu vùng đất Cao Lãnh là khi quả đạt độ chín sinh lý trên cây, lớp vỏ phần vai gần cuống chuyển sang sắc vàng ươm pha ánh ửng hồng tươi tắn như đôi má thiếu nữ.
Khi gọt bỏ lớp vỏ mỏng dai, phần thịt quả vàng cam óng ánh hiện ra với kết cấu mềm dẻo, mịn màng, rất ít xơ và ôm lấy chiếc hạt nhỏ mảnh. Khi thưởng thức, xoài cát Chu Cao Lãnh chinh phục vị giác bằng vị ngọt đậm đà (độ Brix đạt từ 16,5% đến 20,5%) điểm xuyết một chút hậu chua thanh nhẹ nhàng vô cùng tinh tế nơi đầu lưỡi, hòa quyện cùng mùi thơm nồng nàn lan tỏa khắp không gian mà người dân địa phương thường truyền tụng bằng câu ca dao quen thuộc về giống xoài lừng danh xứ sở.
| Tiêu chí so sánh chuyên môn | Giống xoài cát Chu Cao Lãnh | Giống xoài cát Hòa Lộc Cao Lãnh |
|---|---|---|
| Nguồn gốc và tỷ trọng canh tác | Giống bản địa phát triển từ cây xoài tổ xã Mỹ Xương, chiếm tỷ trọng chủ lực | Giống xoài quý thuần dưỡng lâu năm trên đất bãi bồi cù lao sông Tiền |
| Hình thái quả và trọng lượng | Vai tròn bầu, đuôi thon nhẹ, trọng lượng trung bình 300 đến 450 gram | Dáng thuôn dài, bụng tròn đầy, eo rốn rõ, trọng lượng 400 đến 600 gram |
| Màu sắc vỏ khi chín tới | Vàng ươm rực rỡ kèm sắc ửng hồng đặc trưng ở phần vai gần cuống | Vàng tươi đồng đều toàn quả, phủ lớp phấn trắng mịn màng tự nhiên |
| Cấu trúc thịt quả bên trong | Thịt màu vàng cam đậm, mềm dẻo, mọng nước, rất ít xơ sợi | Thịt màu vàng ươm tươi sáng, dày chắc, dẻo mịn như cát, hầu như không xơ |
| Đặc trưng hương vị và độ Brix | Vị ngọt thanh pha chút chua dịu hài hòa, hương thơm nồng, Brix 16,5%–20,5% | Vị ngọt đậm sâu lắng, hương thơm thanh tao, độ Brix đạt từ 18,5%–22,0% |
Cốt cách xoài cát Hòa Lộc thịt dày dẻo mịn
Song hành cùng giống cát Chu truyền thống là giống xoài cát Hòa Lộc Cao Lãnh được trồng tập trung trên các dải cù lao Tịnh Thới, Tân Thuận Đông và Hòa An. Thừa hưởng nguồn phù sa màu mỡ của khúc sông Tiền chảy qua địa phận Cao Lãnh, trái xoài cát Hòa Lộc nơi đây phát triển kích thước lớn từ 400 đến 600 gram, dáng thuôn dài cân đối với lớp vỏ vàng tươi phủ phấn trắng mịn màng khi chín.
Bên trong lớp vỏ mỏng là phần thịt quả dày dặn màu vàng tươi, kết cấu dẻo chắc, hoàn toàn không có xơ và có độ ngọt đậm sâu lắng với chỉ số khúc xạ Brix đạt từ 18,5% đến 22,0%. Sự kết hợp giữa sức sống khỏe khoắn, năng suất ổn định của xoài cát Chu Cao Lãnh và vẻ đẹp sang trọng, ngọt đậm của xoài cát Hòa Lộc Cao Lãnh đã tạo nên thế chân kiềng vững chắc cho vùng chuyên canh cây ăn trái trọng điểm của tỉnh.
Nghệ thuật nhà vườn và canh tác xoài Cao Lãnh Đồng Tháp
Không dừng lại ở lợi thế thiên nhiên ban tặng, vị thế dẫn đầu của xoài Cao Lãnh Đồng Tháp còn được kiến tạo từ tinh thần đổi mới sáng tạo không ngừng của những người nông dân thời đại mới. Từ kỹ thuật chăm sóc tỉ mỉ trên từng cành lá đến mô hình nông nghiệp số hóa, tất cả đều hướng tới chuẩn mực an toàn và bền vững.
Kỹ thuật bao trái tạo màu vỏ vàng óng ả
Một trong những thành tựu kỹ thuật làm thay đổi diện mạo ngành hàng xoài Cao Lãnh Đồng Tháp là việc ứng dụng đồng bộ quy trình bao trái xoài bằng túi chuyên dụng hai lớp. Ngay sau khi trái non kết thúc giai đoạn rụng sinh lý và đạt kích thước chuẩn, các nhà vườn tiến hành tỉa thưa những quả dị dạng, chỉ giữ lại những trái khỏe mạnh nhất trên chùm rồi lồng vào túi bao giấy vàng có lớp sáp chống thấm bên ngoài và lớp màu tối bên trong.
Đối với giống xoài cát Chu và xoài cát Hòa Lộc, việc sử dụng túi bao chuyên dụng không chỉ ngăn chặn triệt để côn trùng chích hút, nấm bệnh và vết trầy xước do gió va đập, mà còn giúp điều chỉnh quá trình tổng hợp sắc tố carotenoid trên bề mặt vỏ. Nhờ kỹ thuật này, trái xoài ngay từ khi còn trên cây đã chuyển sang sắc vàng chanh hoặc vàng ửng hồng óng ả, láng mịn tuyệt đối mà không cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong suốt thời gian nuôi quả.
Mô hình Cây xoài nhà tôi và chuẩn GlobalGAP
Điểm sáng tiêu biểu cho tư duy kinh tế nông nghiệp hiện đại tại xã Mỹ Xương và các xã ven sông Tiền là sự ra đời của mô hình Cây xoài nhà tôi (My Mango Tree) do các hợp tác xã địa phương khởi xướng từ năm 2016. Theo mô hình này, mỗi gốc xoài cổ thụ trong vườn đều được gắn mã định danh QR riêng biệt, cập nhật đầy đủ thông tin về tuổi cây, giống xoài, quy trình chăm sóc hữu cơ, hình ảnh sinh trưởng theo thời gian thực để người yêu nông sản khắp nơi có thể nhận nuôi cây từ xa và đón nhận trọn vẹn mùa quả sạch.
Song song với chuyển đổi số, vùng chuyên canh xoài Cao Lãnh Đồng Tháp đã mở rộng diện tích đạt chứng nhận VietGAP và GlobalGAP, thiết lập hệ thống mã số vùng trồng và nhà đóng gói đạt chuẩn quốc tế. Quy trình canh tác sử dụng phân hữu cơ vi sinh, hệ thống tưới phun mưa tiết kiệm nước và xử lý hơi nước nóng sau thu hoạch đã đưa những lô xoài Cao Lãnh vượt qua hàng rào kỹ thuật nghiêm ngặt để xuất khẩu chính ngạch bằng đường hàng không và đường biển sang Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, châu Âu và Úc.

Chỉ dẫn địa lý và lễ hội xoài Cao Lãnh Đồng Tháp
Sự kết tinh giữa giá trị nông nghiệp công nghệ cao và bản sắc văn hóa bản địa đã nâng tầm xoài Cao Lãnh Đồng Tháp thành một di sản sống của vùng đất Sen hồng. Thông qua hệ thống bảo hộ sở hữu trí tuệ quốc gia và các kỳ lễ hội văn hóa quy mô lớn, hình ảnh trái xoài quê hương ngày càng tỏa sáng rực rỡ.
Chứng nhận Chỉ dẫn địa lý Quốc gia vùng Cao Lãnh
Ghi nhận chất lượng đặc thù gắn liền với điều kiện tự nhiên và tri thức canh tác bản địa, ngày 13 tháng 6 năm 2019, Cục Sở hữu trí tuệ thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Quyết định cấp Giấy chứng nhận đăng ký Chỉ dẫn địa lý Cao Lãnh số 00073 cho sản phẩm xoài cát Chu và xoài cát Hòa Lộc của tỉnh Đồng Tháp. Khu vực địa lý được bảo hộ bao trùm các xã, phường có điều kiện thổ nhưỡng phù sa đặc trưng thuộc thành phố Cao Lãnh và huyện Cao Lãnh.
Việc xác lập quyền bảo hộ Chỉ dẫn địa lý Cao Lãnh đã chuẩn hóa toàn bộ hệ thống tiêu chí kỹ thuật từ hình thái quả, độ dày thịt, tỷ lệ xơ cho đến hàm lượng đường tổng số và quy trình truy xuất nguồn gốc. Đây chính là tấm giấy thông hành pháp lý quan trọng giúp bảo vệ uy tín của người trồng xoài chân chính trước thị trường quốc tế và nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản chủ lực của tỉnh.
Không gian văn hóa tại Lễ hội Xoài Đồng Tháp
Để tôn vinh nghề trồng xoài trăm năm và tri ân những thế hệ nông dân cần cù bên dòng sông Tiền, tỉnh Đồng Tháp đã định kỳ tổ chức sự kiện Lễ hội Xoài Đồng Tháp tại trung tâm thành phố Cao Lãnh. Trong không gian lễ hội rực rỡ sắc vàng nằm gần quần thể di sản Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc — nơi tôn thờ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc — cùng cổ tự văn hiến Văn Thánh Miếu Cao Lãnh, hàng trăm tác phẩm nghệ thuật tạo hình từ xoài và các hội thi trái xoài ngon, hội thảo khoa học nông nghiệp đã diễn ra vô cùng sôi nổi.
Tại các kỳ lễ hội, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng những chùm xoài đạt giải thưởng cao mà còn được khám phá sự giao thoa tinh tế giữa vị xoài chín ngọt thơm với nền ẩm thực bản địa đặc sắc của vùng đất Cao Lãnh như bánh xèo Cao Lãnh hay món chuột đồng quay lu Cao Lãnh dân dã. Trên hành trình số hóa di sản văn hóa và thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp nông nghiệp bền vững, cổng thông tin Đồng Tháp NSSC tiếp tục lưu giữ và lan tỏa bộ tư liệu bách khoa chuẩn xác về xoài Cao Lãnh Đồng Tháp, khẳng định tầm vóc của nông sản đất Sen hồng trên trường quốc tế.
NSSC Đồng Tháp
dongthap.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Đồng Tháp.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Đặc sản Đồng Tháp.
Bài liên quan
Hạt sen Tháp Mười - Tinh hoa nông sản bùi thơm từ vùng đất Sen hồng
Hạt sen Tháp Mười kết tinh dưỡng chất từ vùng trũng ngập nước với vị bùi béo và hương thơm thanh khiết. Cùng tìm hiểu giống sen hồng bản địa và giá trị di sản.
Vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim - Hương vị ngọt thanh từ dòng sữa đất phù sa sông Tiền
Vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim nổi tiếng với lớp vỏ mỏng bóng mịn cùng dòng nước ngọt thơm như sữa. Cùng khám phá cội nguồn giống cây quý và giá trị chỉ dẫn địa lý.
Lẩu cá linh bông điên điển - Thức quà thuận thiên mùa nước nổi Đồng Tháp
Lẩu cá linh bông điên điển kết tinh vị béo ngậy của cá linh non đầu mùa nước nổi Đồng Tháp Mười cùng sắc vàng giòn ngọt của hoa điên điển và rau đồng.



