Bỏ qua đến nội dung

Làng bánh phồng Cái Bè - Hương vị nếp thơm dân dã xứ Tiền Giang

Tọa lạc bên dòng sông Tiền êm đềm bồi đắp phù sa, làng bánh phồng Cái Bè từ lâu đã nổi tiếng với nghề làm bánh phồng nếp truyền thống, nơi từng chiếc bánh tròn đều, thơm nồng hương nếp mới và nước cốt dừa béo ngậy được kết tinh từ sự cần mẫn, chịu thương chịu khó của những nghệ nhân miệt vườn xứ sở sông nước.

NSSC Đồng ThápĐăng: Cập nhật lần cuối: 11 phút đọc

Những liếp bánh phồng tròn đều tăm tắp được phơi trên sân nắng ấm áp tại làng nghề Cái Bè

Mỗi dịp tết đến xuân về, gian bếp của người dân miền Tây Nam Bộ lại thơm lừng hương vị bánh phồng nướng giòn trên than hồng. Đến với vùng đất phù sa màu mỡ, làng bánh phồng Cái Bè mở ra không gian lao động rộn ràng với những liếp bánh phơi trắng phau dưới nắng vàng. Bằng sự khéo léo kết hợp giữa hạt nếp dẻo thơm và nước cốt dừa béo ngậy, người thợ làm bánh nơi đây đã chắt chiu tinh hoa đất trời thành món quà quê đượm nghĩa tình.

Nghề làm bánh phồng tại Cái Bè đã trải qua hơn một thế kỷ thăng trầm cùng nhịp sống sông nước miền Tây. Không chỉ đơn thuần là một nghề mưu sinh nuôi sống biết bao thế hệ gia đình, không gian làng nghề còn là một địa chỉ văn hóa dân gian đậm đà bản sắc, nơi lưu giữ tình yêu thương và lòng hiếu khách chân phương của người dân miệt vườn Nam Bộ.

Nguồn gốc truyền đời của làng bánh phồng Cái Bè

Sự ra đời của nghề làm bánh phồng gắn liền với nền văn minh lúa nước trù phú của lưu vực đồng bằng sông Cửu Long. Lịch sử hình thành của làng bánh phồng Cái Bè phản ánh sâu sắc khát vọng sáng tạo của người nông dân phương Nam trong việc chế biến hạt gạo nếp thành những món ăn thơm ngon, bảo quản được lâu dài.

Ký ức làm bánh gắn liền với mùa gặt nếp mới

Vào những thập niên đầu của thế kỷ XX, cư dân vùng Cái Bè sau mỗi vụ mùa gặt nếp bội thu thường chọn ra những hạt nếp mẩy tròn nhất để quết bánh phồng ăn trong gia đình và biếu tặng bà con xóm giềng dịp Tết Nguyên Đán. Tiếng chày giã nếp thậm thình vang vọng trong đêm thanh vắng từ lâu đã trở thành thanh âm quen thuộc báo hiệu mùa xuân đang về trên khắp các ngõ xóm miệt vườn.

Từ việc làm bánh phục vụ nhu cầu gia đình, hương vị thơm bùi độc đáo của chiếc bánh phồng Cái Bè đã nhanh chóng lan xa theo những chuyến ghe buôn xuôi ngược trên sông Tiền. Nhu cầu thưởng thức ngày càng tăng đã thúc đẩy nhiều hộ nông dân chuyển hẳn sang nghề làm bánh chuyên nghiệp, biến các xóm ấp ven sông thành những trung tâm sản xuất bánh phồng nhộn nhịp quanh năm của vùng đất Đồng Tháp NSSC.

Sự phát triển của các xóm lò bánh truyền thống

Theo thời gian, các xóm làm bánh phồng tại Cái Bè đã hình thành nên những làng nghề thủ công tập trung với hàng chục cơ sở sản xuất quy mô lớn. Những người thợ lành nghề đã không ngừng cải tiến kỹ thuật, đúc kết kinh nghiệm từ khâu chọn nếp, đồ xôi, quết bột cho đến khâu cán bánh và phơi nắng để tạo ra những mẻ bánh đạt chất lượng đồng đều nhất.

Nghề làm bánh phồng được truyền dạy qua nhiều thế hệ theo hình thức gia đình, nơi con cái ngay từ nhỏ đã được phụ giúp cha mẹ những công đoạn nhẹ nhàng như trải liếp, trở bánh dưới nắng. Chính sự tiếp nối liên tục ấy đã gìn giữ trọn vẹn hương vị truyền thống độc đáo của chiếc bánh phồng Cái Bè trước sự biến động của kinh tế thị trường hiện đại.

Kỹ nghệ làm bánh kỳ công tại làng bánh phồng Cái Bè

Để làm ra một chiếc bánh phồng tròn xoe, khi nướng nở xốp đều và giòn rụm trong miệng, người thợ Cái Bè phải trải qua một quy trình chế biến vô cùng công phu, đòi hỏi sức khỏe dẻo dai và sự phối hợp nhịp nhàng. Kỹ nghệ thủ công tại làng bánh phồng Cái Bè là sự kết hợp tuyệt vời giữa kinh nghiệm chọn lửa, độ dẻo của nếp và sự tinh tế trong việc phối trộn hương liệu tự nhiên.

Bí quyết lựa chọn hạt nếp cái dẻo thơm hảo hạng

Nguyên liệu chính quyết định chất lượng của bánh phồng là hạt nếp mỡ hoặc nếp cái hoa vàng hạt tròn, mẩy đều và thơm lừng hương nếp mới. Nếp sau khi sàng sảy sạch vỏ trấu và sạn cát sẽ được vo kỹ bằng nước trong rồi ngâm qua đêm cho hạt gạo ngậm đủ nước, nở đều trước khi mang đi đồ chín thành xôi.

Xôi phải được đồ trong những chõ gỗ lớn bằng hơi nước sôi sùng sục, người thợ phải canh lửa củi sao cho hạt xôi chín mềm đều từ trong ra ngoài, không bị khô cứng cũng không bị nhão nát. Xôi vừa chín tới, còn bốc khói nghi ngút sẽ được nhanh chóng đổ ngay vào cối đá để thực hiện công đoạn quết bột quan trọng nhất.

Kỹ thuật quết bột liên tục và cán bánh trên liếp tre

Khâu quết bánh đòi hỏi sự phối hợp ăn ý của hai người thợ lực lưỡng cầm chày gỗ giã liên tục, đều đặn vào cối đá. Trong lúc giã, một người thợ phụ khéo léo châm thêm nước cốt dừa đậm đà, đường cát trắng mịn và một chút đậu nành hoặc mè rang vào khối xôi. Kỹ thuật quết bột phải thực hiện dứt khoát khi xôi còn nóng hổi để các hạt nếp nhuyễn mịn, hòa quyện hoàn toàn vào nhau thành một khối bột dẻo quánh, bóng bẩy và không còn gợn hạt.

Ngay sau khi quết nhuyễn, khối bột được chia thành những viên nhỏ đều nhau. Người thợ dùng một ống lăn bằng gỗ hoặc ống tre tròn láng mướt cán thật mỏng viên bột trên các liếp phơi tre đan thủ công. Đôi bàn tay thoăn thoắt của người thợ cán bánh tạo nên những chiếc bánh tròn vành vạnh, mỏng đều tăm tắp, sẵn sàng đưa ra sân nắng đón nhận hơi ấm của đất trời.

Công đoạn sản xuấtKỹ thuật thủ công truyền thốngYêu cầu chất lượng thành phẩm
Chọn và ngâm nếpDùng nếp mỡ tròn hạt ngâm đủ nước qua đêmHạt nếp nở đều mềm dẻo khi đồ xôi
Đồ xôi chín tớiĐồ bằng hơi nước sôi trên chõ củi lớnXôi chín dẻo không khô khét hay nhão nát
Quết bột trong cối đáGiã chày gỗ liên tục khi xôi còn nóng hổiBột dẻo quánh nhuyễn mịn không còn hạt nếp
Phối trộn hương vịThêm nước cốt dừa đường mè theo tỷ lệ chuẩnVị ngọt thanh béo ngậy hài hòa tự nhiên
Cán bánh và phơi liếpCán mỏng tròn đều phơi đủ hai nắng nhẹBánh khô giòn phẳng phiu không bị nứt vỡ
Nghệ nhân khéo léo cán đều bột nếp dẻo thơm trên liếp phơi thủ công trong lò làm bánh
Nghệ nhân khéo léo cán đều bột nếp dẻo thơm trên liếp phơi thủ công trong lò làm bánh

Nét đặc trưng của sản phẩm làng bánh phồng Cái Bè

Chiếc bánh phồng xuất xưởng từ Cái Bè mang những nét đặc trưng rất riêng mà người sành ăn có thể dễ dàng nhận ra ngay từ cái nhìn đầu tiên và ngụm nếm thử ban đầu. Nét độc đáo của sản phẩm làng bánh phồng Cái Bè nằm ở sự đa dạng trong hương vị và độ xốp giòn tự nhiên không dùng hóa chất.

Vị ngọt thanh tao hòa quyện độ béo nước cốt dừa

Bên cạnh dòng bánh phồng nếp truyền thống nướng phồng to, người Cái Bè còn sáng tạo nên món bánh phồng sữa Cái Bè nức tiếng gần xa. Với việc gia giảm thêm sữa đặc, sầu riêng chín cây hoặc bột ca cao, chiếc bánh phồng sữa có độ mềm dẻo đặc biệt, có thể ăn trực tiếp mà không cần nướng qua lửa.

Khi cắn một miếng bánh, vị ngọt ngào thanh tao của đường cát tan biến trên đầu lưỡi, hòa quyện cùng hương vị béo ngậy của nước cốt dừa bãi bồi và mùi thơm nồng nàn của nếp mới tạo nên một bản hòa tấu vị giác khó quên. Đây là món quà quê thanh tao mang đậm phong vị ẩm thực phóng khoáng của đất trời Nam Bộ.

Kỹ thuật canh nắng phơi bánh và canh lửa nướng vàng

Công đoạn phơi bánh trên liếp tre phụ thuộc hoàn toàn vào mẹ thiên nhiên. Người thợ phải canh nắng thật khéo, nếu nắng quá gắt bánh sẽ bị khô giòn nứt nẻ, còn nếu thiếu nắng bánh sẽ bị ỉu và chua men. Thông thường, bánh chỉ cần phơi qua hai con nắng sớm vừa phải là đạt độ khô dẻo tiêu chuẩn để đóng gói và bảo quản.

Khi thưởng thức, chiếc bánh phồng nếp khô được đặt lên vỉ nướng trên miệng lò nướng than củi hồng rực. Người nướng bánh phải dùng hai thanh nẹp tre trở bánh thật nhanh tay và đều đặn. Dưới sức nóng của than hồng, chiếc bánh mỏng manh ban đầu từ từ phồng to gấp ba, gấp bốn lần kích thước ban đầu, chuyển sang màu vàng ươm thơm lừng, giòn rụm và xốp mềm kỳ diệu.

Công đoạn đóng gói và xếp chồng các gói bánh phồng nếp thành phẩm tại xưởng Cái Bè
Công đoạn đóng gói và xếp chồng các gói bánh phồng nếp thành phẩm tại xưởng Cái Bè

Sức hút văn hóa ẩm thực của làng bánh phồng Cái Bè

Không chỉ là thức ăn vặt dân dã, chiếc bánh phồng Cái Bè còn giữ một vị trí trang trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân phương Nam. Giá trị nhân văn và tiềm năng du lịch của làng bánh phồng Cái Bè ngày càng lan tỏa mạnh mẽ trong lòng bạn bè gần xa.

Thức quà quê trang trọng trong dịp lễ tết cổ truyền

Trong mâm cỗ cúng gia tiên mỗi dịp tết cổ truyền hay đám tiệc hiếu hỷ của người Nam Bộ, đĩa bánh phồng nướng vàng rộm luôn được bày biện ở vị trí trang trọng nhất cạnh chén chè trôi nước và mâm ngũ quả. Chiếc bánh tròn đầy như mặt trăng rằm là biểu tượng của sự viên mãn, tròn trịa, gắn kết keo sơn giữa các thành viên trong gia đình và tình làng nghĩa xóm tối lửa tắt đèn có nhau.

Mỗi độ xuân về, dòng người từ khắp các tỉnh thành lại tìm về Cái Bè để mua những ràng bánh phồng mới ra lò làm quà biếu tặng người thân, đối tác. Manh bánh mộc mạc gói trọn hương vị phù sa màu mỡ của vùng đất huyện Cái Bè bên dòng Tiền Giang chở nặng ân tình.

Điểm dừng chân trải nghiệm nghề thủ công dân gian

Ngày nay, làng nghề bánh phồng đã trở thành điểm dừng chân không thể bỏ qua trong các tour du lịch sinh thái sông nước miền Tây. Du khách ghé thăm không chỉ được tận mắt chứng kiến đôi bàn tay thoăn thoắt của các nghệ nhân, mà còn được tự tay trải nghiệm quết bánh, cán bánh trên liếp và thưởng thức những chiếc bánh nóng hổi vừa lấy ra khỏi bếp than củi.

Không gian làng nghề còn kết nối mật thiết với các điểm di sản nổi tiếng lân cận như chợ nổi Cái Bè, làng cổ Đông Hòa Hiệp Cái Bè gắn với lễ hội Làng cổ Đông Hòa Hiệp, vùng chuyên canh xoài cát Hòa Lộc Tiền Giang, trung tâm ẩm thực hủ tiếu Mỹ Tho và di tích tâm linh chùa Sắc tứ Linh Thứu Châu Thành Tiền Giang.

Trải qua biết bao đổi thay của cuộc sống hiện đại, hương vị nếp thơm giòn xốp của chiếc bánh phồng xứ Cái Bè vẫn vẹn nguyên sức quyến rũ như thuở ban đầu. Bằng đôi bàn tay cần cù và tình yêu nghề cháy bỏng của những người thợ miệt vườn, làng bánh phồng Cái Bè sẽ mãi gìn giữ và làm rạng rỡ thêm nét đẹp tinh hoa văn hóa ẩm thực dân gian của vùng đất phương Nam trù phú.

Chia sẻ:
ĐC

NSSC Đồng Tháp

dongthap.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Đồng Tháp.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Làng nghề Đồng Tháp.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất