Bỏ qua đến nội dung

Lễ hội Sen Đồng Tháp - Bản giao hưởng tôn vinh quốc hoa miền đất Sen hồng

Khởi nguồn từ khát vọng nâng tầm loài hoa biểu tượng của vùng đất ngập nước hạ lưu sông Tiền, Lễ hội Sen Đồng Tháp hội tụ tinh hoa văn hóa, nghệ thuật chế tác và di sản nông nghiệp bản địa tại trung tâm thành phố Cao Lãnh.

NSSC Đồng ThápĐăng: Cập nhật lần cuối: 14 phút đọc

Chương trình nghệ thuật khai mạc Lễ hội Sen Đồng Tháp rực rỡ sắc hồng tại Quảng trường Văn Miếu Cao Lãnh

Giữa không gian khoáng đạt của miền châu thổ Cửu Long mỗi độ tháng Năm về, Lễ hội Sen Đồng Tháp mở ra một bức tranh văn hóa đa sắc màu kết nối truyền thống khẩn hoang với nhịp sống đương đại. Sự kiện quy mô cấp tỉnh này khẳng định vị thế của cây sen như một biểu tượng văn hóa Đồng Tháp Mười, nơi thiên nhiên và con người giao hòa trong cốt cách thuần khiết, nghĩa tình và giàu sức sáng tạo.

Khởi nguồn văn hóa và dấu ấn của Lễ hội Sen Đồng Tháp

Trải qua hàng thế kỷ hình thành và phát triển, cây sen đã bén rễ sâu vào lớp bùn phù sa của vùng đất ngập nước nội đồng để trở thành hình ảnh đại diện cho tâm hồn cư dân địa phương. Sự ra đời của Lễ hội Sen Đồng Tháp đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong việc định vị bản sắc văn hóa gắn liền với chiến lược phát triển nông nghiệp sinh thái bền vững của tỉnh nhà.

Biểu tượng hoa sen trong tâm thức cư dân bản địa

Ngược dòng lịch sử về thời kỳ những lưu dân người Việt đầu tiên đặt chân khai mở vùng đầm lầy hoang sơ quanh Khu di tích Gò Tháp, cây sen đã hiện diện tự nhiên trên khắp các lung bàu, kênh rạch. Giữa điều kiện thổ nhưỡng đất phèn ngập lũ khắc nghiệt của tiểu vùng Đồng Tháp Mười, loài thực vật thủy sinh này vẫn vươn mình mạnh mẽ từ tầng bùn sâu để dâng cho đời những đóa hoa ngát hương. Hình ảnh cánh sen hồng vươn lên giữa nắng gió phương Nam đã đi vào ca dao, dân ca như lời ngợi ca phẩm chất kiên cường, chất phác và trọng nghĩa tình của con người vùng biên viễn.

Trong đời sống thường nhật của cư dân bên dòng sông Tiền, cây sen gắn bó mật thiết từ nếp ăn, thức uống đến đời sống tâm linh tại các ngôi cổ tự. Những cánh đồng sen bạt ngàn tại huyện Tháp Mười, Cao Lãnh, Châu Thành hay Tam Nông vừa điều hòa hệ sinh thái vùng đất ngập nước tương tự không gian bảo tồn tại Vườn quốc gia Tràm Chim, vừa hun đúc nên triết lý sống thanh cao. Ngay trong những năm tháng kháng chiến tại căn cứ rừng tràm Khu di tích Xẻo Quýt Cao Lãnh, đầm sen vẫn che chở quân dân và trở thành mạch nguồn thôi thúc địa phương kiến tạo kỳ lễ hội tôn vinh loài hoa tri kỷ.

Hành trình phát triển qua các kỳ tổ chức lễ hội

Tháng 5 năm 2022, nhân dịp kỷ niệm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tỉnh Đồng Tháp lần đầu tiên tổ chức sự kiện văn hóa quy mô lớn mang chủ đề Sen ngày mới tại thành phố Cao Lãnh. Kỳ lễ hội khởi đầu diễn ra từ ngày 19 đến ngày 21 tháng 5 năm 2022 đã tạo tiếng vang sâu rộng khi hệ sinh thái văn hóa, nghệ thuật và nông sản từ cây sen được giới thiệu bài bản trước công chúng. Sự kiện vừa thể hiện lòng thành kính hướng về vị lãnh tụ dân tộc và thân sinh của Người là cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc đang an nghỉ trên đất Cao Lãnh, vừa mở ra không gian giao lưu văn hóa đặc sắc.

Tiếp nối thành công vang dội của lần đầu tiên, kỳ lễ hội lần thứ hai diễn ra từ ngày 16 đến ngày 19 tháng 5 năm 2024 với chủ đề Rạng ngời sắc sen đã nâng tầm quy mô tổ chức lên gần ba mươi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, hội thảo khoa học và trưng bày quốc tế. Qua từng kỳ tổ chức, sự kiện đã định hình rõ nét cấu trúc của một lễ hội văn hóa đương đại dựa trên cội nguồn di sản truyền thống.

Tiêu chí bách khoaNội dung chi tiết của Lễ hội Sen Đồng ThápÝ nghĩa văn hóa và di sản bản địa
Tên gọi chính thứcLễ hội Sen Đồng ThápSự kiện văn hóa tiêu biểu tôn vinh loài hoa biểu tượng của tỉnh
Thời điểm tổ chứcDịp tháng 5 dương lịch định kỳ hai năm một lầnGắn liền mùa sen nở rộ và kỷ niệm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh
Không gian trung tâmKhu vực Quảng trường Văn Miếu và Công viên Văn Miếu, thành phố Cao LãnhKết nối trục không gian văn hiến lịch sử với cảnh quan hồ nước
Chủ đề qua các kỳSen ngày mới (năm 2022) và Rạng ngời sắc sen (năm 2024)Khẳng định sức sống vươn lên và sự tỏa sáng của văn hóa đất Sen hồng
Kỷ lục xác lậpSự kiện chế biến và công diễn 200 món ăn từ sen nhiều nhất thế giớiTôn vinh trí tuệ ẩm thực dân gian và sự đa dụng của cây sen bản địa
Hệ sinh thái kết nốiTrưng bày giống sen, lụa tơ sen, tranh sen, áo dài và đờn ca tài tửThúc đẩy chuỗi giá trị ngành hàng sen gắn với bảo tồn di sản

Không gian trình diễn nghệ thuật tại Lễ hội Sen Đồng Tháp

Bối cảnh không gian đóng vai trò quyết định trong việc truyền tải trọn vẹn vẻ đẹp thanh tao của loài hoa thủy sinh đến với cộng đồng. Toàn bộ hoạt động trọng tâm của Lễ hội Sen Đồng Tháp được quy hoạch hài hòa quanh trục cảnh quan mặt nước, công viên cây xanh và các thiết chế văn hóa lịch sử tại trung tâm thành phố Cao Lãnh.

Trục cảnh quan Quảng trường Văn Miếu giữa lòng Cao Lãnh

Tâm điểm diễn ra lễ khai mạc, bế mạc và các đại cảnh nghệ thuật của sự kiện được đặt tại Quảng trường Văn Miếu cùng khuôn viên Công viên Văn Miếu thuộc phường 1, thành phố Cao Lãnh. Không gian này nằm liền kề di tích lịch sử Văn Thánh Miếu Cao Lãnh, nơi lưu giữ truyền thống hiếu học của vùng đất phương Nam từ thế kỷ XIX, đồng thời kết nối thuận tiện với không gian tín ngưỡng tại đền thờ Ông Bà Đỗ Công Tường Cao Lãnh. Việc lựa chọn không gian quảng trường mở tiếp giáp mặt hồ Khổng Tử giúp các nghệ nhân dễ dàng kiến tạo những sân khấu nổi lấy cảm hứng từ hình tượng đài sen.

Dọc theo các tuyến đường nội ô thành phố Cao Lãnh dẫn vào khu vực lễ hội như đường Đặng Văn Bình, Ngô Thời Nhậm và Lý Thường Kiệt, hàng chục tiểu cảnh nghệ thuật sắp đặt được dựng lên từ hàng vạn chậu sen tươi kết hợp cùng vật liệu tre, trúc, nón lá và xuồng ba lá. Đặc biệt, dòng sông nội ô bên cạnh công viên được biến hóa thành dòng sông sen rực rỡ ánh đèn hoa đăng vào ban đêm, tái hiện khung cảnh lung linh của miền quê sông nước.

Triển lãm bộ sưu tập giống sen bản địa và quốc tế

Điểm nhấn sinh học và thẩm mỹ thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới nghiên cứu thực vật lẫn người dân tại lễ hội là khu vực triển lãm bộ sưu tập giống sen đa dạng. Tại đây, các nghệ nhân và viện nghiên cứu nông nghiệp đã quy tụ hơn một trăm giống sen quý hiếm, bao gồm các giống sen bản địa thuần chủng của vùng Tháp Mười như sen hồng cánh đơn, sen hồng cánh kép, sen trắng chấm hồng và giống sen vua lá khổng lồ vốn nổi tiếng tại chùa Phước Kiển Lá Sen Vua Châu Thành.

Song hành cùng các giống sen truyền thống giàu tinh bột tạo nên thương hiệu hạt sen Tháp Mười, không gian triển lãm còn giới thiệu hàng chục giống sen ngoại nhập được thuần hóa thành công trên đất phù sa Cao Lãnh như sen Quan Âm bách diệp, sen ngàn cánh, sen đổi màu và sen mini Nhật Bản. Bên cạnh đó, không gian văn hóa tại Khu di tích Nguyễn Sinh Sắc cùng vùng đệm sinh thái Vườn quốc gia Gáo Giồng Cao Lãnh cũng hòa nhịp đón du khách thưởng lãm vòng đời sinh trưởng của cây sen.

Không gian trưng bày sản phẩm OCOP trà hoa sen và tiểu cảnh hoa sen thu hút đông đảo du khách tại Lễ hội Sen Đồng Tháp
Không gian trưng bày sản phẩm OCOP trà hoa sen và tiểu cảnh hoa sen thu hút đông đảo du khách tại Lễ hội Sen Đồng Tháp

Các hoạt động di sản tâm điểm trong Lễ hội Sen Đồng Tháp

Sức hấp dẫn độc bản của Lễ hội Sen Đồng Tháp nằm ở chuỗi hoạt động tôn vinh sự sáng tạo của con người dựa trên chất liệu cây sen. Từ nghệ thuật ẩm thực dân gian, thời trang truyền thống cho đến diễn xướng âm nhạc cổ truyền, mỗi hoạt động đều khắc họa chiều sâu văn hiến của cư dân miền hạ lưu châu thổ.

Di sản ẩm thực với kỷ lục hai trăm món sen

Một trong những dấu ấn rực rỡ nhất làm nên tên tuổi của lễ hội trên bản đồ văn hóa thế giới là sự kiện xác lập Kỷ lục Việt Nam và Kỷ lục Thế giới về chế biến, công diễn 200 món ăn chế biến từ sen. Dưới bàn tay tài hoa của các nghệ nhân ẩm thực Nam Bộ, toàn bộ các bộ phận của cây sen từ ngó sen, củ sen, thân sen, lá sen, cánh hoa, nhụy hoa cho đến gương sen và hạt sen đều được nghiên cứu kỹ lưỡng về dược tính và hương vị để sáng tạo nên hệ thống thực đơn phong phú.

Trong kho tàng hai trăm thức quà tinh tế ấy, những món ăn truyền thống mang đậm hồn cốt đồng quê như cơm gói lá sen Đồng Tháp nấu từ gạo huyết rồng bùi dẻo hay món cá lóc nướng cuốn lá sen non chấm nước mắm me luôn giữ vị trí trung tâm

  • Nhóm món chính từ hạt sen và lá sen Quy tụ các món cơm hấp, xôi nếp, cháo dưỡng sinh và các món cuốn dân dã khai thác vị ngọt bùi của tinh bột hạt sen cùng hương thơm thảo mộc từ lớp lá bánh tẻ.
  • Nhóm món gỏi và canh từ ngó sen, củ sen Tận dụng độ giòn mát, giàu chất xơ của ngó sen non và độ bở ngọt của củ sen già để tạo nên những món thanh nhiệt đặc trưng mùa nắng phương Nam.
  • Nhóm bánh dân gian và thức uống từ hoa, nhụy sen Kết hợp bột gạo truyền thống với nhân sen nhuyễn, đồng thời ủ hương từ cánh hoa và tâm sen để chế tác các dòng trà sen, sữa hạt sen thanh khiết.
  • Nhóm ẩm thực chay dưỡng sinh từ toàn phần cây sen Phản ánh nét đẹp văn hóa Phật giáo và truyền thống ăn chay thanh tịnh của cư dân vùng đất Sen hồng qua các món tiềm, hấp và lẩu sen chay.

Nghệ thuật lụa tơ sen và diễn xướng dân gian

Vượt ra khỏi lĩnh vực ẩm thực, Lễ hội Sen Đồng Tháp còn là sân khấu tôn vinh những bước tiến đột phá của nghề thủ công mỹ nghệ bản địa thông qua chất liệu tranh lụa tơ sen và lụa dệt từ sợi cuống sen. Các nghệ nhân đã trình diễn trực tiếp quy trình rút từng sợi tơ mảnh mai từ cuống sen tươi trong vòng hai mươi bốn giờ sau khi cắt, se sợi thủ công trên khung cửi để dệt nên những tấm khăn choàng lụa tơ sen mềm mại. Kỹ thuật mới mẻ này còn giao thoa cùng di sản làng nghề dệt choàng Long Khánh và nghệ thuật đan lát của làng nghề đan lục bình Lấp Vò Đồng Tháp.

Hòa cùng không gian mỹ thuật ấy là chương trình diễu hành áo dài hoa sen quy tụ hàng nghìn phụ nữ trong trang phục truyền thống thêu họa tiết quốc hoa kết hợp nón lá sen duyên dáng. Khi màn đêm buông xuống mặt hồ Văn Miếu, các buổi giao lưu hò Đồng Tháp và nghệ thuật Đờn ca tài tử bên dòng sông Tiền lại ngân vang trên những chiếc xuồng ba lá, đưa khán giả đắm chìm trong giai điệu mộc mạc của miền sông nước.

Đoàn phụ nữ trình diễn áo dài truyền thống và nón lá vẽ hoa sen trước Đền thờ Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc trong Lễ hội Sen Đồng Tháp
Đoàn phụ nữ trình diễn áo dài truyền thống và nón lá vẽ hoa sen trước Đền thờ Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc trong Lễ hội Sen Đồng Tháp

Sức lan tỏa bền vững từ Lễ hội Sen Đồng Tháp

Trải qua các kỳ tổ chức thành công, Lễ hội Sen Đồng Tháp đã vượt lên trên ý nghĩa của một sự kiện văn hóa định kỳ để trở thành động lực thúc đẩy kinh tế nông nghiệp xanh và khẳng định bản sắc địa phương trong dòng chảy hội nhập quốc tế.

Nâng tầm chuỗi giá trị ngành hàng sen và kinh tế xanh

Thông qua các hội thảo khoa học quốc tế và diễn đàn kết nối giao thương được tổ chức song hành trong kỳ lễ hội, vị thế của chuỗi giá trị ngành hàng sen tại địa phương đã có bước chuyển dịch sâu sắc từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang kinh tế nông nghiệp đa giá trị. Với sự đóng góp tâm huyết của các doanh nhân bản địa tiêu biểu như Ngô Chí Công trong lĩnh vực hoa sen sấy giữ màu sinh thái cùng hàng chục hợp tác xã trẻ, cây sen ngày nay được ứng dụng công nghệ chế biến sâu để tạo ra hơn sáu mươi dòng sản phẩm đạt chuẩn OCOP từ thực phẩm dinh dưỡng, trà thảo mộc, tinh dầu cho đến quà tặng văn hóa.

Sự kiện lễ hội đã tạo dựng cầu nối vững chắc giữa người nông dân trồng sen tại các vùng nguyên liệu Tháp Mười, Cao Lãnh, Tân Hồng với đội ngũ nhà khoa học, nghệ nhân thiết kế và các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Nhờ đó, diện tích canh tác sen gắn với mô hình văn hóa sinh thái trải nghiệm ngày càng được quy hoạch bài bản, vừa bảo tồn nguồn gen quý hiếm vừa nâng cao đời sống bền vững cho cộng đồng nông thôn.

Định vị bản sắc thuần khiết của vùng đất Sen hồng

Giá trị sâu xa nhất mà lễ hội kiến tạo chính là việc khơi dậy niềm tự hào cộng đồng và lan tỏa thông điệp văn hóa nhân văn của con người Đồng Tháp. Phương châm văn hóa Thuần khiết như hồn sen được hiện thực hóa qua nụ cười thân thiện, phong thái hiếu khách và ý thức gìn giữ môi trường sinh thái xanh sạch của người dân địa phương khi đón bạn bè về trẩy hội, đồng điệu cùng truyền thống tại lễ hội Gò Tháp.

Trên hành trình số hóa di sản bản địa, chuyên trang Đồng Tháp NSSC luôn đồng hành lưu giữ hệ thống tư liệu bách khoa toàn diện về lịch sử, lễ hội và danh thắng của vùng đất Chín Rồng. Khép lại những ngày hội rực rỡ sắc hương bên dòng sông Tiền hiền hòa, dư âm của Lễ hội Sen Đồng Tháp vẫn đọng lại sâu sắc như biểu tượng bất diệt của vẻ đẹp thanh cao miền đất Sen hồng nghĩa tình.

Chia sẻ:
ĐC

NSSC Đồng Tháp

dongthap.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Đồng Tháp.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Đồng Tháp.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất